همگی استناد رسمی را می شناسیم: نویسنده ای مشخص، مقاله ای منتشر شده، یا مجله ای که به آن در نوشته ای استناد شده است. این استناد یا با نقل قول است، یا با ذکر پیشینه ها، یا با ارائه نمونه و یا هر چیز دیگر و مشخصه عمده آن هم ارجاع به آن منابع در انتهای نوشته می باشد. اینها استنادات رسمی هستند یا حالا هر اسمی که صاحبنظران تحلیل استنادی برای آن در نظر گرفته اند. اما من به روی دیگر موضوع فکر می کنم: استنادات غیررسمی که بسیار پرکاربرد هستند و نقش مهمی در شکل گیری و تولد یک مقاله و پژوهش دارند اما در اکثر موارد بیان نمی شوند و به قولی به آنها استناد نمی شود!. از دیدگاه من استنادات غیررسمی را در می توان شامل موارد زیر دانست:

۱- نوشته های وبلاگی: در عصر فعلی، وبلاگها از نظر سرعت انتقال اطلاعات  و تبدیل دانش شخصی به دانش اجتماعی از دیگر محملهای اطلاعاتی پیشی گرفته اند. این را از آمار و ارقام منتشر شده در سایتهایی مثل Technorati می توان بدست آورد. بسیار پیش آمده که مطالبی در وبلاگها نوشته می شود که خود انگیزه اولیه پژوهشی عملی را باعث می شوند. اما هیچ گاه در منابع آن پژوهش به آن وبلاگ استناد نمی شود. حتی اگر نویسنده با خواندن دو خط از آن وبلاگ، جرقه ای برای نگارش یک مقاله در ذهنش شکل گرفته، اما خود را بی نیاز از استناد به آن وبلاگ می بیند!.

2- دوست، یا صاحب نظر، یا استادی که انگیزه های اولیه شکل گیری یک مقاله در هنگام مکالمه تلفنی، گفتگوهای رودرو، در مهمانی، در حاشیه های کنفرانس یا یک سخنرانی با وی شکل گرفته است. اما هیچ گاه در هیچ کجای آن مقاله اشاره ای هر چند مختصر به آن فرد نمی شود.

3- منابع مکتوب و غیرمکتوب، که هنگام مطالعه یا مشاهده آنها، موضوعی برای نگارش یک مقاله در ذهن فرد شکل می گیرد، اما چون از دیدگاه فرد، نیازی به استناد به این منابع نیست، به فراموشی سپرده می شوند.... و هر عامل یا منبع دیگری که به طور غیررسمی، منبعی برای نویسنده بوده اند اما به آنها اشاره ای نمی شود.

سوال من این است: چرا به استنادات غیررسمی بها نمی دهیم در حالی که عامل اولیه و تاثیر گذار در شکل گیری یک پژوهش هستند؟، آیا حتما باید یک منبع، مکتوب یا قابل مشاهده باشد تا به آن استناد کرد؟

اگر از وبلاگی استفاده می کنیم، خوب است به آن استناد کنیم؛ اگر گفتگو با دوستی منجر به شکل گیری یک موضوع برای نگارش یک مقاله، پایان نامه یا پژوهشی شد، به وی در انتهای مقاله با ذکر اسم استناد کنیم؛ اگر منبعی مکتوب یا غیرمکتوب، عامل مهمی برای نگارش مقاله بوده اند، در انتهای مقاله و در بخش "منابع برای مطالعه بیشتر" یا در ابتدای مقاله با ذکر مقدمه ای کوتاه به آن استناد کنیم. و فراموش نکنیم: اگر بر کسب دانشی توفیق یافته ایم، بر شانه های کسانی ایستاده ایم که قبل از ما برای رسیدن به آن دانش در تکاپو بوده اند.