درباره ويكي پديا ...

ويكي پديا بزرگ ترين دانش نامه اينترنتي چند زبانه با محتويات آزاد است كه با همكاري افراد داوطلب نوشته مي شود و هر كسي كه به اينترنت دسترسي دارد، مي تواند مقاله هاي آن را ويرايش كند. نام ويكي پديا واژه اي تركيبي است كه از واژه هاي ويكي (وبگاه مشاركتي) و انسيكلوپديا(دانش نامه) گرفته شده است.

مدخل هاي ويكي پديا طبق مدخل هاي سالنامه ها، فرهنگ هاي جغرافيايي و رخدادهاي روز است. هدف آن انتشار جهاني يك دانش نامه رايگان به تمامي زبان هاي زنده دنياست.ويكي پديا از پايان آوريل ٢٠٠٧ تاكنون، يكي از ١٠ وبگاه برتر جهان از لحاظ شمار بازديدكنندگان است كه بيش از نيمي از بازديدها به ويكي پدياي انگليسي مربوط مي شود و تا اين تاريخ تقريبا داراي ٢٢٦٠٦٧١٣ صفحه است كه از اين تعداد ٧١٨٨٧٣٧ مورد، مقاله مي باشد.تعداد كل كاربران ثبت نام شده نيز تقريبا معادل ٧٠٧٢٥٧٣ نفر است كه از ميان آن ها، ٣٦٢٢ نفر مدير هستند.وضعيت ويكي پديا به عنوان يك منبع معتبر هميشه مورد اختلاف بوده است. برخي آن را به دليل توزيع رايگان، خاصيت قابل ويرايش بودن، سياست بي طرفي و گستردگي عناوين ستوده اند. از سوي ديگر به دليل آزادي ويرايش ويكي پديا، منتقدان درستي و اعتبار آن را زير سوال برده اند. همچنين ويكي پديا به سبب آسيب پذيري در برابر خراب كاري، جهت گيري نظام مند، بي ثباتي و نيز به دليل ترجيح اجماع بر اعتبار در سبك ويرايش مقالات نقد شده است.اما نتايج ٢ مطالعه علمي نشان داده كه خرابكاري عموما زودگذر است و ويكي پديا نسبتا به درستي ساير دانش نامه هاست.مقاله هاي آن تحت مجوز حق تاليف آزاد گنو قابل دسترسي است، نسخه زبان آلماني و انگليسي ويكي پديا به وسيله ديسك هاي فشرده توزيع و نسخه هاي ديگر آن روي وبگاه هاي ديگر به صورت Fork يا آينه قرار داده شده است. با رشد روزافزون اين دانش نامه گردانندگان آن در بنياد ويكي مديا چندين پروژه مشابه ديگر همچون ويكي واژه، ويكي نسك، و يكي گفتاورد و ويكي گزارش را پديد آورده اند.
مطالب آزاد
مجوز حق تاليف آزاد گنوكه مقاله هاي ويكي پديا با استفاده از آن عرضه مي شود، يكي از مجوزهاي كپي رايت است كه اجازه توزيع دوباره، توليد آثار مشتق شده و استفاده تجاري از مطالب مقاله ها را به شرط ذكر نام نويسنده و ماندن اثر تحت مجوز GFDL مي دهد. ويكي پديا تا به حال مورد استفاده رسانه ها، مراكز علمي و ديگر منابع به عنوان مرجع يا ضميمه، قرار گرفته است. سازمان هاي خبري، مقاله هاي ويكي پديا را به عنوان منبع نام برده اند، يا در گوشه صفحه وب خود، براي كسب اطلاعات بيشتر، ارجاعي به آن گذاشته اند.
زبان ها
تا پايان آ وريل ٢٠٠٧ از تعداد ٢٥١ ويرايش زباني ويكي پديا، تعداد ١٩٠ مورد از آن ها بيش از ١٠ مقاله دارد. ١٠ ويكي پديايي كه بيش از ٢٠٠ هزار مقاله دارد، به ترتيب عبارت است از: انگليسي، آلماني، فرانسوي، لهستاني، ژاپني، هلندي، ايتاليايي، پرتغالي، اسپانيايي و سوئدي، ويكي پديا تا ١٠ ارديبهشت ١٣٨٦ در برگيرنده ١٩٠ زبان با بيش از ١٠ مقاله بوده است. به طور كلي ويكي پديا داراي ٢٥١ گونه زبان ملل دنيا و بيش از ٧ ميليون مقاله است.
زبان هاي مختلف به صورت مستقل از هم كار مي كنند.
ويرايش
تقريبا هر كاربري مي تواند مقاله هاي ويكي پديا را ويرايش كند و تغييرات ايجاد كرده خود را سريع ببيند. فكر ويرايش مقاله ها بر اين اساس شكل گرفته است كه همكاري كاربران با يكديگر مي تواند در بهبود كيفيت مقاله ها در طول زمان تاثير بسزايي داشته باشد همان طور كه در توسعه نرم افزارهاي متن باز داشته است. نويسندگان آن نيازي به داشتن مدارك رسمي يا تخصص در زمينه موضوعي كه ويرايش مي كنند، ندارند. به آن ها اخطار داده مي شود كه ممكن است مقاله هاي آن ها توسط هر فردي و به هر نحوي غير منصفانه مورد ويرايش قرار گيرد.
مقاله هاي آن ها توسط هيچ شخص خاصي يا گروه تحريريه اي بازنگري نمي شود. تصميم گيري در مورد مطالب و سياست هاي ويرايشي ويكي پديا با توافق عام و راي گيري هاي تصادفي صورت مي گيرد.
جنگ هاي ويرايشي
به دليل باز بودن ويكي پديا اغلب « جنگ هاي ويرايشي» و مشاجره هاي طولاني وقتي اتفاق مي افتد كه ويرايشگران با هم به توافق نمي رسند. اعضاي انجمن هاي ويكي پديا روند ويرايشي آن را يك عمل دسته جمعي و نوعي جريان اجتماعي و تكامل تدريجي دارويني مي دانند. مقاله ها هميشه در معرض ويرايش قرار دارد، بدين گونه كه ويكي پديا هيچ گاه مقاله اي را تمام شده تلقي نمي كند.
پروژه هاي خواهر
ويكي پديا داراي چندين پروژه متن آزاد است كه وظايف غيردانش نامه اي را انجام مي دهد. بزرگ ترين آن ها ويكي واژه نام دارد كه پروژه فرهنگ واژه و اصطلاحات آزاد است. بقيه آن ها عبارت است از ويكي نسك ( پروژه كتاب هاي متني آزاد) ويكي گفتاورد( دانش نامه آزاد نقل قول ها)، ويكي انبار( انبار پرونده هاي چند رسانه اي عمومي) و ويكي گزارش(مرجع خبري با محتواي آزاد).
ويكي پدياي فارسي
ويكي پدياي فارسي يكي از پروژه هاي بنياد ويكي مدياست. ويكي پديا پروژه بزرگي است كه هدف آن ساخت دايرالمعارف هايي با محتواي آزاد با مشاركت همگان و به همه زبان هاست.اين دانش نامه فارسي فاصله هزار تا ١٠ هزار مقاله را طي ١٤ ماه طي كرد و در تاريخ ٢٩ بهمن ١٣٨٤ ( برابر با ١٨ فوريه ٢٠٠٦) با گذر از مرز ١٠ هزار به سي وهشتمين نسخه ويكي پديا تبديل شد. همچنين در تاريخ ٤ ارديبهشت ١٣٨٦ (برابر با ٢٤ آوريل ٢٠٠٧) از مرز ٢٠ هزار مقاله گذشت. در ١٢ آبان ١٣٨٦ اين دانش نامه با ٢٦ هزار و ٧٨٣ مقاله در جايگاه چهل و سوم ميان دانش نامه هاي ويكي پديا به زبان هاي گوناگون قرار گرفت. همچنين ويكي پدياي تركي، عبري و عربي نيز به ترتيب دررده هاي ١٥،٢٦ و ٣٤ قرار گرفته اند. در نتيجه ويكي پدياي فارسي از ميان زبان هايي كه به طور عمده در خاورميانه استفاده مي شود، در رده چهارم قرار مي گيرد. همه زبان هاي ويكي پديا در مجموع داراي ٩٩١/٣٧٣/٨ مقاله هستند.با اين حال از نظر عمق دانش نامه (Depth)، ويكي پدياي فارسي با داشتن انديس ١١٠ از بالاترين دانش نامه ها بوده است. انديس عمق، معياري است كه از حاصل ضرب ميانگين ويرايش براي هر مقاله در نسبت صفحات غير مقاله به مقاله ها به دست مي آيد و معياري براي ارزيابي كيفيت دانش نامه است.زبان فارسي يكي از زبان هاي نوپا ولي پويا در ويكي پديا مي باشد و توسعه اين زبان يكي از اهداف آينده ويكي پدياست. تعداد مقالات فارسي اين دانش نامه از ١٢ هزار مقاله بيشتر است ولي در مقايسه با مطالب انتشار يافته به زبان هاي ديگر، رقم قابل توجهي نيست.
چالش هاي ويكي پدياي فارسي
مهم ترين چالش هاي ويكي پدياي فارسي را مي توان به ٢ دسته كلي تقسيم كرد:
چالش هاي محيطي: اين دسته از چالش ها به وضعيت كلي اينترنت و خط و زبان فارسي روي اينترنت مربوط مي شود. مهم ترين مشكلاتي كه در اين دسته قرار مي گيرد، عبارت است از:
پايين بودن ضريب نفوذ اينترنت و دسترسي نداشتن اكثر فارسي زبانان به اينترنت. خط و زبان فارسي: با وجود اين كه طي چند سال اخير گروه هاي مختلف از جمله شوراي عالي اطلاع رساني در خصوص خط و زبان فارسي در اينترنت فعاليت مي كنند، هنوز خط و زبان استاندارد نشده است.
كمبود محتواي فارسي معتبر: مقدار بسيار اندكي محتواي فارسي روي وب قرار دارد. بخش عمده اي از آن در قالب خود نوشت ها در وبلاگ هاست كه قابل استناد نمي باشد.خطوط كم سرعت: پهناي باند خانگي اينترنت در ايران از سوي دولت به ١٢٨ كيلوبايت محدود شده است و علاوه بر آن عده كمي از كاربران از خطوط ADSL استفاده مي كنند.
نهادينه نشدن كپي رايت: مسئله كپي رايت در ايران هنوز نهادينه نشده است و علاوه بر ضعف قانون، بسياري از ناشران و سايت ها نيز با مقررات آن آشنا نيستند. لذا دسترسي به اطلاعات و به ويژه عكس هاي قابل تكثير بسيار دشوار است.
چالش هاي داخلي: اين دسته از چالش ها به وضعيت ويكي پديا در كل و ويكي پدياي فارسي به طور خاص مربوط مي شود. مهم ترين مشكلات اين دسته عبارت است از:
چالش هاي عمومي ويكي پديا
امكان ويرايش عمومي: هر چند ويژگي عمومي بودن ويكي پديا باعث رشد و گسترش آسان آن مي شود، اما اگر تعداد افراد ناآشنا با قوانين و نيز فرهنگ دانش نامه نويسي زياد باشد، اين امر مي تواند تبديل به تهديد شود. در چنين حالتي كاربران فعال و آشنا با قوانين بخش عمده اي از وقت خود را صرف اصلاح ويرايش هاي كاربران ديگر خواهند كرد.
چالش هاي خاص ويكي پدياي فارسي
نبود رشد در سرعت ايجاد مقالات: طبق بررسي هاي ويكي پدياي انگليسي افزايش مقالات بر اساس يك روند نمايي رخ مي دهد و شتاب و سرعت افزايش مقالات هر ٢ مثبت است. اما بررسي رشد ويكي پدياي فارسي از هزار تا ١٠ هزار و از ١٠ هزار تا ٢٠ هزار نشان مي دهد كه در هر ٢ مورد حدود ١٤ ماه زمان صرف شده، يعني سرعت افزايش مقالات ثابت بوده است.فقدان ساز و كار كارآمد رفع اختلاف: در ويكي پدياي فارسي ساز و كارهاي رفع اختلاف نظير كميته هاي داوري و ميانجيگري و حتي سياست هاي مربوط به رفع اختلاف نظير سياست حل اختلاف و سياست حكميت وجود ندارد.
از هم اكنون شما نيز مي توانيد يكي از نويسندگان دانش نامه اينترنتي ويكي پديا باشيد و اطلاعات پايه درباره دانشگاه، صنعت، كسب و كار و حتي تبليغات تجاري خود را روي ويكي پديا منتشر كنيد. به ياد داشته باشيد گوگل اندك اندك جاي خود را به ويكي پديا مي دهد و هر فردي كه در ويكي پديا جايي نداشته باشد احتمالا در گوگل نيز جايي نخواهد داشت.