وبلاگ گروهی کتابداران ایران

ارزش‌آفرینی هم‌افزا میان کاربران، کتابداران و طراحان نرم‌افزارهای کتابخانه‌های دیجیتال در ایران بر پایه نظریه وسیله-هدف

چکیده
هدف: بهرهمندی از دانشِ همه افرادی که ذی‌نفع یک محصول یا خدمت هستند، می‌تواند به بهبودمحصول‌ وارائه خدماتنوآورانه، و در نتیجه، به ارزش‌آفرینی برای همه آن‌ها منجر گردد. این امربا واکاوی ساختارِ دانشی (شناختی) ذی‌نفعان و کشف دیدگاه‌ها، ترجیح‌ها، باورها و ارزش‌های آن‌ها در استفاده از یک محصول یا خدمتقابل دسترس است. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه ساختارِ شناختی گروه‌های سه‌گانه ذینفع نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتال ایران (کاربران، کتابداران و طراحان) بر پایه نظریه وسیله-هدف است. این کار بابررسی مدل‌های ذهنی ذی‌نفعانو ترسیم نقشه سلسله‌مراتبی ارزش (نقشه شناختی)آنها که دربرگیرنده ویژگی‌ها، پیامدها و ارزش‌های مورد نظر در ذهن آن‌هاست انجام‌پذیر می‌باشد. هدف دیگر پژوهش، بررسی چگونگی تاثیر سایر نظام‌ها و محیط‌های اطلاعاتی (از جمله پایگاه‌های اطلاعاتی، فهرست‌های رایانه‌ای، موتورهای کاوش، وب‌سایت‌ها و شبکه ‌ای اجتماعی) بر شکل‌گیری مدل‌های ذهنی ذینفعان کتابخانه دیجیتال می‌باشد.
روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر نوع، کاربردی و از نظر رویکرد، شناختی است که با شیوه پیمایشی و رویکرد ترکیبی در گردآوری داده‌ها انجام شد. در این پژوهش، از طرح مثلث‌سازی "داده‌ها" و نیز طرح "روش‌شناختی" برای بررسی مدل‌های ذهنی ذی‌نفعان استفاده شد. جامعه پژوهش حاضر شامل دو گروه بود:1) نرم‌افزارهای کتابخانه‌های دیجیتال در ایران که از این گروه،نرم‌افزارهایآذرخش، پاپیروس و ثنا انتخاب شدند. مبنای انتخاب این نرم‌افزارها پیشینه کاربرد آن‌ها در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی معتبر (علمی و دانشگاهی) و تلاش شرکت‌های مربوطه برای توسعه آن‌ها بود. 2) ذی‌نفعان این نرم‌افزارها، شامل کاربران نهایی (16 نفر)، کتابداران (21 نفر) و طراحان (5 نفر)بودند که در مجموع 42 نفر در این پژوهش شرکت کردند. گردآوری داده‌های پژوهش از دو طریق پرسشنامه و مصاحبه (با استفاده از تکنیک‌های نردبان‌سازی و مخزن شبکه‌ای) انجام شد. تحلیل محتوای مصاحبه‌ها نیز با روش کیفی جهت‌دار و با استفاده از نرم‌افزار MaxQDAانجام گرفت.
یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که نقشه سلسله‌مراتبی ارزش (نقشه شناختی) طراحان پیچیده‌تر از نقشه شناختی کاربران و کتابداران بود. افزون بر آن، مشخص شد مدل‌های ذهنی ذی‌نفعان تحت تأثیر استفاده از سایر نظام‌ها و محیط های اطلاعاتی قرار دارد. مدل‌های ذهنی طراحان بیشتر تحت تاثیر موتورهای کاوش (با 5/45%)، کتابداران بیشتر تحت تاثیر پایگاه‌های اطلاعاتی (با 2/42%) و کاربران بیشتر تحت تاثیرشبکه‌های اجتماعی (با 6/21%) بود. به طورکلی، موتورهای کاوش (با 42%) در مقایسه باپایگاه‌های اطلاعاتی (با 31%) و شبکه‌های اجتماعی (با20%) سهم بیشتری از ویژگی‌های مورد انتظار ذی‌نفعانرا به خود اختصاص داد؛ بیشترین تشابه میان ویژگی‌های نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتال با ویژگی‌های پایگاه‌های اطلاعاتی(با 3/54%) در حالی مطرح شد کهشبکه‌های اجتماعی (با 3/28%) و موتورهای کاوش (با 9/10%) سهم کمتری از این تشابه‌ها را داشتند. یافته‌های این پژوهش، بر لزوم همسویی قابلیت‌های نرمافزارهای کتابخانه دیجیتال با ویژگیهای سایر نظام‌های اطلاعاتی تأکید داشت.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر به این نتیجه رسید کهمیان نقشه‌های سلسله‌مراتبی ارزش گروه‌های سه‌گانه ذی‌نفع تفاوت وجود داشت. از این‌رو، نوعی شکافِ شناختی میان آن گروه‌ها دیده شد. این شکافِ شناختی همچنین تحت تأثیر تجربه‌های استفاده از سایر نظام‌های اطلاعاتی قرار داشت. بنابراین، لازم است طراحان، با به‌کارگیری ویژگی‌های مورد انتظار ذی‌نفعان و الگوبرداری از قابلیت‌های سایر نظام‌های اطلاعاتی به بهبود نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتال و در نتیجه، به کاهش این شکافِ شناختی اقدام نمایند. از دستاوردهای این پژوهش، شناسایی برخی از عواملتأثیرگذاربرشکلگیریمدل‌های ذهنیبود که پیشتر مورد توجه قرار نگرفته بود. همچنین در این پژوهش مشخص شد، نظریهوسیله-هدف می‌تواند چارچوبی نظری برای تفسیر و توجیه نحوه شکلگیریمدل‌های ذهنیذینفعانارائه نماید.

کلید واژه‌ها: مدیریت دانش مشتری، ارزش‌آفرینی هم‌افزا، مدل‌های ذهنی، نقشه‌های شناختی، نقشه سلسله‌مراتبی ارزش، نظریه وسیله-هدف، نظام‌های اطلاعاتی، کتابخانه‌های دیجیتال.


Value Co-Creation among Users, Librarians & Designers of Digital Library Softwars based on Means-End Theory

Abstract:     
Purpose: Exploiting the knowledge of all the beneficiaries of a product or service can promote product and innovative service delivery, indeed, value creation for all parties. This can be achieved by analyzing knowledge (cognitive) structure of beneficiaries and by exploring their ideas, preferences, believes and values using a product or service. This research purpose is to analyze & compare cognitive structure of triple beneficiary groups of digital library softwares (users, librarians & designers) based on Means-end Theory. It is possible with analyzing mental models of beneficiaries and sketching their Hierarchical Value Map (HVM) or cognitive structure including attributes, consequences and values in their minds. The next purpose of this research is to study effect of other information systems or environments (such as databases, OPACs, search engines, websites and social networks) on the mental models’ shaping of digital libraries’ beneficiaries.
Research method: This study is applied with cognitive approach using survey method and mixed method of data gathering. Data & methodological triangulation design used for investigating beneficiaries mental models. Research population included in two groups: 1) digital library softwares in Iran which Azarakhsh, Papirus & Sana were chosen. Selection of these softwares based on the utilization background of them in authenticated libraries & information centers, and their companies’ effort to develop these softwares. 2) Softwares’ beneficiaries including users (16 persons), librarians (21 persons) and designers (5 persons) which totally 42 were the participants. Data gathering of research performed by questionnaire and interview (with Laddering and Repertory Grid Techniques). Directed content analysis of interviews implemented using MaxQDA content analysis software.
Findings: Findings showed that HVM (cognitive map) of designers was more complicated than of users and librarians. Furthermore, it’s specified that beneficiaries’ mental models affected by their using of other information systems and environments. Designers’ mental modes were more impressed by search engines (with %45.5), librarians by databases (with %42.2) and users by social networks (with %21.6). Totally, search engines (with %42) in comparison with databases (with %31) and social networks (with %20) allocated more portion of beneficiaries’ expected features; meanwhile, the most similarity among the presented digital libraries’ features with databases (with %54.3), social networks (with %28.3) and search engines (with %10.9)had less amount of similarity. Research findings emphasize on the necessity of digital libraries capabilities’ alignment with the features of other information systems.
Conclusion: This research concluded, there was difference among HVMs of triple groups of beneficiaries. Thus, it is seen a kind of cognitive gap among groups. This cognitive gap also affected by usage experiences of the other systems. Therefore, designers should apply beneficiaries’ expected features using benchmarking of the other systems’ attributes in order to improvedigital library softwares, as a result, to reduce this cognitive gap. One of the achievements of this research was identification some of the factors influencing on the mental models’ shaping which previously neglected. Also, it is specified that Means-end Theory can interpret and justify theoretical framework of the mental models’ shaping of beneficiaries.
Keywords: Customer knowledge management, Value co-creation, Mental models, Cognitive maps, Hierarchical Value Map (HVM), Means-end Theory, Information systems, Digital libraries.